الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
226
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
مؤلف گويد : ابن شهرآشوب ، در معالم العلماء نام او در رديف سرايندگان پرهيزكار كه از ستايشگران اهل بيت عصمت عليهم السّلام بودهاند آورده است . شامى ، منسوب به شام است و از جمله شهرهاى شام يكى غوطه است كه يكى از بهشتىهاى چهارگانه مشهور دنياست و آنها عبارتند از غوطه دمشق و شعب بوان فارس « 1 » و نهر ابله بصره و صغد سمرقند . و غوطه شام از نظر آبوهوا و ديگر ويژگىها از آن سه محل برتر است . ابن حوقل گفته : سغد سمرقند كه واقع در ماوراءالنهر مىباشد ، از جهات آبوهوا و خصوصيات ديگر ، بهترين بهشت از بهشتهاى چهارگانه است . و مىنويسد : صغد يا وادى صغد با صاد مضموم و سكون غين نقطهدار و آخر آن دال مهمله و بىنقطه است . از تقويم البلدان استفاده مىشود سغد با سين مضموم است و سغد نام اقليمى است كه شهرها و دهكدههاى بسيارى را دربر دارد . از ابن حوقل نقل كرده ، نخستين شهر سغد ، دبوسيه است كه از توابع بخارا به شمار آمده ، پس از آن استجير و بعد از آن كشانيه و استجير و
--> ( 1 ) - فرصت شيرازى رحمه اللّه در آثار عجم مىنويسد شعب به كسر شين و سكون عين و بوان با تشديد واو بر وزن شداد ، از نواحى نوبنجان است و درهاى است بسيار وسيع و گشاده به طول سه فرسخ و عرض متجاوز از يك فرسخ ، هوايش سرد و متمايل به اعتدال صحرايش دلگشا و فضايش باصفا ، رودى ، در آن روان است كه آبش در نهايت خوشگوارى و شيرينى و چشمههاى زلال و گوارا نيز در اطراف و جوانبش جارى است . سرتاسر آن دره درختستان است از هرگونه ميوه دارد از انبوهى درخت ، آفتاب بر زمين نيفتد شكار بىشمار از هر صنف و طيور غير محصور از هر نوع در آن مرغزار در چرا و پروازند . كوههاى آن اكثر از برف خالى نيست و معروف است كه آنجا يكى از بهشتهاى دنياست متنبى در ضمن قصيدهاى كه در مدح عضد الدوله ديلمى گفته از آن ياد كرده ، و گويد : مغانى الشعب طيبا فى المغانى * بمنزلة الربيع من الزمان - م .